Cante, baile i toque – wyjaśnienie

Trzy części, jedna sztuka

Wpis UNESCO dotyczący flamenco opisuje je jako artystyczną ekspresję łączącą śpiew, zwany cante, taniec, zwany baile, oraz muzykalność, zwaną toque. Te trzy elementy nie są odrębnymi występami, które następują po sobie. Działają razem, a w kameralnej sali można śledzić, jak jedno opiera się na drugim: fraza śpiewaka wyznacza tempo tancerza, a gitarzysta odpowiada obojgu. UNESCO zauważa również, że dołączyć do nich mogą kastaniety, klaskanie i tupanie. Poniższe sekcje omawiają każdą część po kolei.

Cante: śpiew

Śpiewak flamenco to cantaor, według Wikipedii. Królewska Akademia Hiszpańska, którą cytuje Wikipedia, definiuje cante jako czynność lub efekt śpiewania dowolnej pieśni andaluzyjskiej. Najgłębszy, najpoważniejszy nurt pieśni flamenco nazywa się cante jondo, co znaczy „pieśń głęboka". Wikipedia podaje, że jego rdzeniem jest siguiriya, powołując się na kompozytora Manuela de Fallę, i wiąże tę tradycję ściśle z cierpieniem i marginalizacją Romów. Nie trzeba rozumieć słów, by głos dotarł do słuchacza.

Baile: taniec

Wikipedia łączy emocjonalną intensywność tańca flamenco z dumną postawą, wymownymi ramionami i perkusyjnym tupaniem. Ramiona zataczają łuki wokół głowy i ciała, zamiast wyciągać się na zewnątrz. Falbaniaste, obszerne suknie w kropki, widywane na andaluzyjskich fiestach, wywodzą się ze stroju noszonego podczas sevillanas na Feria w Sewilli, a ten sam artykuł podaje, że kastaniety są używane jako rekwizyt we współczesnym flamenco, lecz rzadko pojawiają się w stylu improwizowanym. W niewielkiej sali tupanie jest dźwiękiem równie mocno jak widokiem.

Toque: gitara

Jak podaje Wikipedia, gitarzyści flamenco nazywani są tocaores, a wielu z nich używa gitary flamenco, która jest lżejsza i węższa od gitary klasycznej, a jej brzmienie idealnie nadaje się do akompaniamentu śpiewaka. UNESCO dodaje, że gra na gitarze wyszła poza rolę wyłącznie akompaniamentu. Wikipedia wymienia takie techniki jak picado, strumming i tremolo. Podczas występu gitara nadaje ton śpiewakowi, wyznacza rytm tancerzowi, a czasem wysuwa się na pierwszy plan solo. Przewodnik po gitarze flamenco i cajónie idzie jeszcze dalej.

Czytaj dalej: Gitara flamenco i cajón

Compás: cykl, który spaja całość

Wikipedia nazywa compás fundamentalnym dla flamenco. Opisuje go jako cykle rytmiczne, z których najczęstsze są wzorce dwunastouderzeniowe, a jako emblematyczny palo wymienia bulerías. Gdy nie ma gitarzysty, compás podtrzymywany jest klaskaniem, zwanym palmas. Dla słuchacza compás to powtarzający się puls, do którego wracają stopy tancerza i frazy śpiewaka. Nie musisz go liczyć. Wystukiwanie rytmu jest opcjonalne, a show nie będzie cię o to prosić.

Jaleo: głosy wokół muzyki

Wikipedia opisuje jaleo jako rytmiczne klaskanie i okrzyki wokalne, które dodają otuchy i wspierają wykonawców, nazywając je integralną częścią tej sztuki. Okrzyki obejmują „olé” oraz „así se baila”, co znaczy „tak się tańczy”. Klaskanie może być głuche, dłońmi złożonymi w miseczkę, albo ostre, palcami sztywno uderzającymi w wnętrze dłoni, a liczy się także strzelanie palcami i tupanie nogami. Wykonawcy na scenie często robią to dla siebie nawzajem — to między innymi dlatego mały występ może przypominać rozmowę.