Cante, baile en toque uitgelegd

Drie delen, één kunst

De UNESCO-vermelding voor flamenco beschrijft het als een artistieke expressie die zang, die zij cante noemt, dans, baile genoemd, en muzikantschap, toque genoemd, versmelt. De drie zijn geen afzonderlijke acts die elkaar afwisselen. Ze werken samen, en in een besloten zaal kunt u volgen hoe de een op de ander leunt: de frase van de zanger bepaalt het tempo van de danser, en de gitarist antwoordt beiden. UNESCO merkt ook op dat castagnetten, handgeklap en voetgestamp zich bij hen kunnen voegen. De onderstaande secties behandelen elk deel op hun beurt.

Cante: de zang

Een flamencodanser is een cantaor, volgens Wikipedia. De Koninklijke Spaanse Academie, die Wikipedia citeert, definieert cante als de handeling of het effect van het zingen van om het even welke Andalusische zang. De diepste, meest ernstige laag van het flamencolied heet cante jondo, wat diep lied betekent. Wikipedia zegt dat de siguiriya het liedtype in de kern ervan is, met verwijzing naar de componist Manuel de Falla, en verbindt de traditie nauw met het lijden en de marginalisering van de Roma. De woorden hoeven niet begrepen te worden opdat de stem raakt.

Baile: de dans

Wikipedia paart de emotionele intensiteit van de flamencodans aan een trotse houding, welsprekende armen en percussief voetgestamp. De armen krullen rond het hoofd en het lichaam in plaats van zich uit te strekken. De gerimpelde, volumineuze gestippelde jurken die op Andalusische festivals te zien zijn, stammen van de jurk die gedragen wordt voor de sevillanas op de Seville Feria, en hetzelfde artikel zegt dat castagnetten als rekwisieten worden gebruikt in moderne flamenco, maar niet vaak in de improvisatiestijl. In een kleine zaal is het gestamp evenzeer een geluid als een gezicht.

Toque: de gitaar

Flamencogitaristen worden tocaores genoemd, aldus Wikipedia, en velen bespelen een flamencogitaar, die lichter en smaller is dan een klassieke gitaar en een klank heeft die geschikt is om de zanger te begeleiden. UNESCO voegt daaraan toe dat het gitaarspel verder reikt dan louter begeleiding. Wikipedia noemt technieken als picado, aanslag en tremolo. In een voorstelling zet de gitaar de toonaard voor de zanger, markeert het ritme voor de danser en treedt soms alleen op de voorgrond. De gids over de flamencogitaar en de cajón gaat nog een stap verder.

Lees verder: De flamencogitaar en de cajón

Compás: de cyclus die alles bijeenhoudt

Wikipedia noemt de compás fundamenteel voor flamenco. Het beschrijft hem als ritmische cycli, waarbij patronen van twaalf tellen het meest voorkomen, en noemt de bulerías als de emblematische palo. Wanneer er geen gitarist aanwezig is, wordt de compás gedragen door handgeklap, palmas genaamd. Voor een luisteraar is de compás de terugkerende puls waarop de voeten van de danser en de frases van de zanger telkens terugvallen. U hoeft hem niet te tellen. Meeklappen mag, en de voorstelling zal u dat niet vragen.

Jaleo: de stemmen rond de muziek

Wikipedia beschrijft jaleo als het ritmische handgeklap en de vocale kreten die de artiesten aanmoedigen en ondersteunen, en noemt het een wezenlijk onderdeel van de kunst. Tot de kreten behoren olé en así se baila, wat betekent: zo danst men. Het geklap kan hol klinken, van holle handen, of scherp, van stijve vingers tegen de handpalm, en ook vingerknippen en voetstampen tellen mee. De artiesten op het podium voorzien elkaar er vaak van, en dat is mede de reden waarom een kleine voorstelling als een gesprek kan aanvoelen.